Katorga (ros. Каторга, z greckiego κάτεργον keteirgon zmuszać) – ciężka praca fizyczna, często ponad ludzkie siły. Katorga była często karą dla osób, represjonowanych z przyczyn politycznych w Rosji. Zgodnie z rosyjskim kodeksem karnym z 1847 roku, zesłanie i katorga były karami powszechnie wymierzanymi uczestnikom zrywów narodowościowych i wyzwoleńczych. Po dojściu do władzy bolszewików zesłanie i katorgę zastąpiły zsyłki i łagry Gułag-u.
Katorgą nazywali Polacy też samo zesłanie na Sybir, jakkolwiek termin ten odnosi się głównie do tych skazanych, którzy w tzw. rotach aresztanckich kierowani byli do pracy w kopalniach na dalekim wschodzie i północy imperium. Katorżnicy otrzymywali różne wyroki, od lat kilku po dożywocie. Jednym z tych nielicznych, którym udało się wrócić, był Jan Franciszek Salinger z Warszawy, syn zesłańca Jakuba.